ABI i PWV – nowoczesna ocena stanu tętnic w praktyce lekarskiej

W diagnostyce chorób tętnic obwodowych lekarze od lat posługują się wskaźnikiem ABI (Ankle–Brachial Index) - prostym, a zarazem niezwykle czułym parametrem pokazującym, czy przepływ krwi w kończynach dolnych jest prawidłowy. Do niedawna badanie to wykonywano niemal wyłącznie metodą dopplerowską, wymagającą doświadczenia i czasu. Dziś jednak do gabinetów lekarskich coraz śmielej wkracza metoda oscylometryczna - automatyczna, szybka i dokładna, pozwalająca w ciągu jednej minuty uzyskać wynik o wiarygodności klinicznej potwierdzonej badaniami.

Pomiar ABI metodą dopplerowską - klasyka o ograniczonym zasięgu

Pomiar dopplerowski ABI polega na osłuchiwaniu przepływu krwi za pomocą sondy i mankietu uciskowego. Choć nadal uznawany jest za "złoty standard", wymaga dużej wprawy, a samo badanie trwa kilka-kilkanaście minut i musi być wykonane przez lekarza. W praktyce oznacza to, że wykonuje się je najczęściej dopiero wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana. W codziennej opiece podstawowej ta metoda bywa zbyt wymagająca - zarówno dla lekarza, jak i dla pacjenta.

Pomiar ABI metodą oscylometryczną

Systemy stosujące pomiar oscylometryczny przeprowadzają analizę mikrowahań ciśnienia w czterech mankietach założonych jednocześnie na ramionach i kostkach. Urządzenie automatycznie rejestruje ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, wylicza wskaźnik ABI osobno dla każdej strony. Można też zastosować wersję aparatu, która opcjonalnie określi również prędkość fali tętna (PWV).

Cały proces trwa zaledwie minutę. Pacjent leży w pozycji horyzontalnej, a oprogramowanie wykonuje wszystkie obliczenia za użytkownika. Nie trzeba używać sondy Dopplera, a wynik jest w pełni powtarzalny i niezależny od doświadczenia badającego. Dzięki temu badanie ABI staje się możliwe do włączenia w rutynową diagnostykę gabinetową, także w POZ czy poradniach specjalistycznych. 

Czy pomiar oscylometryczny ABI jest równie wiarygodny jak dopplerowski?

Tak. W badaniach porównawczych uzyskano bardzo wysoką zgodność wyników między obiema metodami, przy czym metoda oscylometryczna jest  nawet dziesięciokrotnie szybsza i mniej podatna na błąd operatora. To rozwiązanie stworzone do codziennej praktyki lekarskiej.

W publikacji Swiss Medical Weekly (2009) ^[1] wykazano, że zautomatyzowane oznaczenia ABI korelują bardzo dobrze z wynikami uzyskanymi metodą Dopplera, a różnice mieszczą się w granicach błędu pomiarowego. Dodatkowo pomiar na czterech kończynach jednocześnie eliminuje wpływ wahań ciśnienia i poprawia powtarzalność.

Z perspektywy pacjenta, badanie jest całkowicie nieinwazyjne, bezbolesne i trwa zaledwie chwilę. Z punktu widzenia lekarza jest to narzędzie, które można delegować personelowi i wykonywać seryjnie w ramach profilaktyki chorób naczyniowych. To realna szansa, by wychwycić bezobjawowe postacie miażdżycy zanim dojdzie do powikłań.

Boso ABI-system 100 - precyzja po jednym kliknięciu

Urządzenia do oscylometrycznego pomiaru ABI firmy Boso o nowoczesne rozwiązanie diagnostyczne stworzone z myślą o gabinetach, które chcą wprowadzić do swojej praktyki rzetelne i szybkie badanie przesiewowe w kierunku choroby tętnic obwodowych (PAD/PAOD). Urządzenie dokonuje pomiaru ciśnienia na wszystkich kończynach automatycznie, obliczając wskaźnik ABI dla każdej strony. Wszystkie wartości, w tym ciśnienie skurczowe, różnice między kończynami, tętno, ciśnienie tętna czy rytm serca są wizualizowane w przejrzystym interfejsie programu boso profil-manager XD.

Program pozwala archiwizować pomiary, drukować raporty i przesyłać wyniki do systemu EDM gabinetu. Warto dodać, że boso ABI-system 100 posiada pełną walidację kliniczną, zgodność z normą EN 1060-3 / DIN 58130 oraz oznakowanie CE 0124. Dokładność pomiaru ciśnienia wynosi ±3 mmHg, a PWV ±5%.

Dlaczego warto mierzyć prędkość fali tętna (PWV)?

Prędkość fali tętna (PWV) to parametr, który ocenia elastyczność tętnic, co daje dodatkowe spojrzenie na układ naczyniowy. Im szybciej fala tętna przemieszcza się przez naczynia, tym większa ich sztywność, a więc i większe ryzyko sercowo-naczyniowe. Wartość PWV ≥ 10 m/s uznawana jest za próg, przy którym pojawiają się pierwsze uszkodzenia narządowe.

Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) i Europejskie Towarzystwo Nadciśnienia (ESH) zalecają uwzględnianie oceny sztywności tętnic w planowaniu terapii nadciśnienia. PWV służy nie tyle do do rozpoznawania pojedynczej jednostki chorobowej, ale do oceny globalnego ryzyka naczyniowego i monitorowania zmian w czasie.

Połączenie pomiaru ABI i PWV pozwala na kompleksową ocenę układu tętniczego, od drożności tętnic kończyn po elastyczność aorty. W praktyce klinicznej daje to lekarzowi pełniejszy obraz stanu naczyniowego pacjenta, umożliwiając nie tylko wykrycie zmian, ale i ocenę ich dynamiki w czasie.

Według danych z badania getABI, aż 20% osób powyżej 65 roku życia ma chorobę tętnic obwodowych, z czego 9 na 10 przypadków przebiega bezobjawowo. Średnia długość życia pacjentów z nieleczonym PAOD jest o ok. 10 lat krótsza, a co piąty chory umiera w ciągu 5 lat od diagnozy. Wczesne wykrycie obniżonego ABI i wzrostu PWV pozwala więc rozpocząć profilaktykę zanim choroba doprowadzi do nieodwracalnych zmian.

Kiedy warto wybrać metodę oscylometryczną, a kiedy dopplerowską?

W codziennej praktyce lekarza rodzinnego czy internisty metoda oscylometryczna sprawdzi się najlepiej. Jest szybka, powtarzalna i łatwa w obsłudze. Wymaga jedynie kilku minut, a wynik może posłużyć jako obiektywna podstawa do dalszej diagnostyki. Z kolei metoda dopplerowska ma przewagę w szczególnych sytuacjach - np. przy silnych zwapnieniach tętnic, u pacjentów z zaawansowaną cukrzycą lub w przypadku nieregularnego rytmu serca, gdy warto dodatkowo zweryfikować wynik.

Jak interpretować wyniki pomiaru ABI/PWV?

• ABI 1,00-1,40 - uznaje się za zakres prawidłowy.
• ABI <0,9 - przemawia za obecnością niedokrwienia kończyny i PAD/PAOD, nawet przy braku objawów klinicznych.
  Wartość <0,50 sugeruje ciężkie niedokrwienie.
• Różnica ciśnień skurczowych między ramionami >20 mmHg - sugeruje obecność istotnego zwężenia lub niedrożności tętnic doprowadzających krew do jednej z kończyn górnych, najczęściej w obrębie tętnicy podobojczykowej lub ramienno-głowowej. Taka asymetria wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem choroby miażdżycowej uogólnionej oraz zdarzeń sercowo-naczyniowych.
• PWV <8–9 m/s - uznaje się za zakres prawidłowy.
• PWV >10 m/s - wskazuje na zwiększoną sztywność tętnic i wyższe ryzyko sercowo-naczyniowe, nadciśnienia i cukrzycy.
• Wykrycie arytmii - dzięki analizie profilu oscylacji możliwe jest wczesne rozpoznanie zaburzeń rytmu.

Czy badanie ABI może być wykonywane przez pielęgniarkę?

Tak. W przeciwieństwie do Dopplera, stosowanie urządzenia boso ABI-system 100 nie wymaga specjalnych szkoleń. Cały proces można delegować personelowi medycznemu, co pozwala wprowadzić badanie ABI do standardowych wizyt kontrolnych. To jedna z istotnych przewag metody oscylometrycznej nad dopplerowską.

Czy pomiar oscylometryczny jest odpowiedni u osoby z niepełnosprawnością ruchową?

Jak najbardziej, szczególnie w placówkach, które chcą zwiększyć dostępność badań przesiewowych bez angażowania dodatkowego personelu. Przede wszystkim jednak, automatyczny i szybki pomiar ciśnienia jednocześnie na czterech kończynach jest szczególnie istotny u pacjentów z ograniczoną mobilnością, którzy mają problem ze współpracą przy dłuższym badaniu Dopplerem. Pomiar oscylometryczny doskonale sprawdza się w badaniach przyłóżkowych, w opiece domowej czy poradniach AOS. W wielu przypadkach będzie to rozwiązanie skuteczniejsze i bardziej praktyczne niż Doppler.

Jednym z warunków uzyskania wiarygodnego pomiaru ABI jest badanie pacjenta w pozycji leżącej, czyli tak, aby ramiona i kostki znajdowały się na jednym poziomie z sercem. Pozycja siedząca lub półleżąca może zawyżać wynik wskaźnika ABI ^[7], co może maskować istniejące zaburzenia krążenia. Wymóg ten dotyczy każdej metody pomiaru ABI i może stanowić pewną przeszkodę przy badaniach u części osób niepełnosprawnych. Gdy pomiar ABI jest możliwy tylko w pozycji siedzącej, należy wówczas zmierzyć różnicę wysokości między górnymi i dolnymi mankietami i zastosować tzw. korektę hydrostatyczną^[8] obliczoną wg wzoru:

korekta (mmHg) = różnica wysokości (cm) × 0,75

Wartość korekty należy odjąć od ciśnienia  skurczowego  zmierzonego na kostce, co eliminuje wpływ słupa hydrostatycznego krwi, który w pozycji siedzącej sztucznie zawyża ciśnienie na kostce i wartość ABI.

Publikacje naukowe dotyczące pomiaru ABI/PWV:

• [1] Diehm N., Dick F., Czuprin C., Lawall H., Baumgartner I., Diehm C.: Oscillometric measurement of ankle-brachial index in patients with suspected peripheral vascular disease: comparison with Doppler method, Swiss Medical Weekly (2009) - Oscylometryczny pomiar wskaźnika kostka–ramię u pacjentów z podejrzeniem choroby tętnic obwodowych: porównanie z metodą dopplerowską.
• [2] Tom Richart, Tatiana Kuznetsova, Barbara Wizner, Harry A Struijker-Boudier and Jan A Staessen: Validation of automated oscillometric versus manual measurement of the ankle–brachial index. Hypertension Research (2009) - Porównanie pomiarów oscylometrycznych i manualnych (Doppler).
• [3] Verberk WJ, Kollias A, Stergiou GS.: Automated oscillometric determination of the ankle-brachial index: a systematic review and meta-analysis. Hypertension Research (2012) - Analiza 25 badań, ocena trafności metody oscylometrycznej w diagnostyce PAD versus Doppler.
• [4] Lortz J. et al. Rapid and automated risk stratification by determination of the aortic stiffness in healthy subjects and subjects with cardiovascular disease. PLoS ONE (2019) - Walidacja oscylometrycznego pomiaru PWV (aPWV) w porównaniu z metodami tonometrycznymi.
• [5] Baulmann J. et al. Comparison of oscillometric and tonometric methods to assess pulse wave velocity - the Antares algorithm. Artery Research (2022) - Porównanie metod: oscylometryczna vs tonometryczna.[1
• [6] P. Mancia et al. Comparing oscillometric and tonometric methods to assess pulse wave velocity. Scandinavian Journal of Clinical and Laboratory Investigation (2020) - Badanie porównawcze metod pomiaru PWV.
• [7] Measurement and Interpretation of the Ankle-Brachial Index : A Scientific Statement. American Heart Association (2012). Pomiar ABI w różnych pozycjach - porównanie wyników.
• [8] H.L Gornik, B.Garcia, K.Wolski, D.C Jones, K.A Macdonald, A.Fronek Validation of a method for determination of the ankle-brachial index in the seated position. J Vasc Surg. 2008. Walidacja metody wyznaczania wskaźnika kostka-ramię w pozycji siedzącej

Autor

Adam Baraniecki

mgr inż. elektroniki (aparatura biomedyczna), informatyk. Doradca techniczny w zakresie urządzeń do fizjoterapii i diagnostyki medycznej, autor materiałów edukacyjnych dla pacjentów i specjalistów.
Więcej informacji

Ostatnia aktualizacja: 2026-02-05